بۇگىندە «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەرلەرى ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ايماعىنىڭ اسكەري قاۋىپسىزدىگىن سەنىمدى قامتاماسىز ەتەتىن جاۋىنگەرلىك جاعىنان جاتتىققان جانە قالىپتاسقان ورگان بولىپ تابىلادى.
7 مامىر – وتان قورعاۋشى كۇنى قارساڭىندا وسى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعى اسكەرلەرىنىڭ قولباسشىسى, گەنەرال-مايور تالعات قويباقوۆپەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى ءتۇسىپ, اسكەريلەردىڭ جاۋىنگەرلىك رۋحى مەن ۇرىسقا دايىندىق دەڭگەيى جايلى اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– تالعات مامىرتاي ۇلى, ءاڭگىمەمىزدى الدىمەن «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعى ءاسكەرلەرىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى كەزەڭىنەن باستاساق.
– ەل تىنىشتىعىن كۇزەتىپ تۇرعان اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ موينىنداعى جاۋاپكەرشىلىك قاشاندا ەرەن. قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ دۇنيەگە كەلۋى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قيىن-قىستاۋ كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ەكونوميكالىق قيىندىقتارمەن قاتار, ەل قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ءاسكەري ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى دە شەشۋ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەت ەدى. مىناۋ الماعايىپ, مازاسىز دۇنيەدە جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەسىن قىمتاپ, جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ەلباسىمىز زاماناۋي اسكەر قۇرۋدى قولعا الدى. 1992 جىلدىڭ 7 مامىرىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلدى.
ەل پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جاس تاۋەلسىز ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى الدىندا قىسقا مەرزىم ىشىندە ۇتقىر, ۇرىسقا قابىلەتتى ارميا قۇرۋ مىندەتى تۇردى. كوپ ۇزاماي شىعىس, وڭتۇستىك, باتىس جانە ورتالىق اسكەري وكرۋگتەرى دۇنيەگە كەلدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ەل قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمى رەفورمالانىپ, قارۋلى كۇشتەردىڭ ءۇش ءتۇرى – جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر (بۇرىنعى قۇرلىق اسكەرلەرى), اۋە قورعانىسى كۇشتەرى مەن مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ كۇشتەرى ەنگىزىلدى. كەيىن جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر قايتادان قۇرلىق اسكەرلەرى بولىپ وزگەرتىلدى.
2003 جىلعى 7 مامىرداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ شارالارى تۋرالى» جارلىققا وراي, قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرامىنا «استانا», «وڭتۇستىك», «باتىس» جانە «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىقتارى, اۋە قورعانىس كۇشتەرى مەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كىردى. ەكى دەربەس اسكەر تەكتەرى – اەروۇتقىر اسكەرلەرى – جوعارعى باس قولباسشىنىڭ رەزەرۆى, راكەتا اسكەرلەرى مەن ارتيللەرياسى قۇرىلدى. وسى جارلىقپەن قارۋلى كۇشتەر باس شتابىنىڭ بازاسىندا جاڭا اسكەري باسقارۋ ورگانى – شتابتار باستىقتارى كوميتەتى قۇرىلدى.
– ءيا, اراداعى 23 جىلدا ءاسكەرىمىز قالىپتاسىپ, اياعىنان نىق تۇردى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى. ايتسە دە, جاۋىنگەرلەرىمىز بارلىق جاعدايعا ساقاداي-ساي ما؟ اسكەرىمىزدىڭ بەدەلى مەن ابىرويىن ارتتىرۋدا قانداي جاعدايلار جاسالۋدا؟
– بۇگىندە قارۋلى كۇشتەردىڭ قىزمەتىندە جۇمىلدىرۋ رەزەرۆىنىڭ دايىندىعىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ شاقىرۋ جانە دايىندىقتان وتكىزۋ جۇيەمىز تولىقتاي جەتىلدىرىلدى. جەكە قۇرامدى جاساقتاۋ كەلىسىمشارتتاعى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ۇلەسىنە باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ارالاس پرينتسيپ بويىنشا جۇزەگە اسۋدا. قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرامداس ءبىر ءبولىگى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىق اسكەرلەرى ەلىمىزدىڭ ءوڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ تۇتاستىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋدا قىراعى كۇزەتتە تۇر. وعان ەلىمىزدىڭ الماتى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە قىزىلوردا سىندى ءتورت وبلىسىنىڭ 713 مىڭ شارشى كيلومەتردى قۇرايتىن اۋماعى جاتادى.
2001 جىلى مامىر ايىندا وڭىرلىك قولباسشىلىقتىڭ تاراز قالاسىندا ورنالاسقان باسقارۋ شتابى عيماراتىنىڭ اشىلۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ قاتىسىپ, وكرۋگكە جاۋىنگەرلىك تۋ تاپسىردى. جوعارعى باس قولباسشى وسىناۋ سالتاناتتى ءسات ۇستىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قايتا جاڭعىرتىلۋى وڭتۇستىك اسكەري وكرۋگىنەن باستالادى», دەگەن ەدى. مۇنى قورعانىس سالاسىنداعى كورسەتىلگەن قۇرمەت رەتىندە ماقتانىش تۇتامىز.
بۇگىندە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىلىعى تاۋەلسىز قازاقستان ارمياسى كۇشتى جانە مىقتى بولىپ قالىپتاسۋى, سونداي-اق, اسكەري كاسىبي بەدەلدى جانە ابىرويلى بولۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايلاردى جاساۋدا. جىل باسىنان بەرى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەرلەرىندە جاۋىنگەرلىك دايىندىقپەن قاتار اسكەر قاتارىنا شاقىرىلۋشى جاستارمەن كوپتەگەن اسكەري-پاتريوتتىق اكتسيالار وتكىزىلدى. ەلىمىزدىڭ ءتول اسكەرىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى رەفورمالار وڭىرلىك قولباسشىلىق اسكەرلەرىندە دە جۇزەگە اسۋدا. جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن مۇندا بارلىق جاعداي جاسالعان. وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان, ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى وقۋ-جاتتىعۋ الاڭى بولىپ تابىلاتىن ماتىبۇلاق, سونداي-اق, تەرىس-اششىبۇلاق, ايشا ءبيبى, مۇڭكە, داربازا پوليگوندارى ءاسكەريلەردىڭ بىلىكتىلىگىن شىڭداۋدا ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري قۇرىلىمدارى تارتىلعان «سارىارقا-2004», «جەتىسۋ-2005», «ىلە-2006», «الداسپان-2008», «ءوزارا ءىس-قيمىل-2009», «بەيبىت ميسسيا-2010» سىندى وقۋ-جاتتىعۋلار بارىسىندا «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەري بولىمدەرى دە جوعارى جاۋىنگەرلىك دايىندىقتا ەكەندىكتەرىن كورسەتە ءبىلدى. بۇل جەمىستى جولدار كۇنى بۇگىن دە جالعاسىپ, وسىنداي جاتتىعۋلار بارىسىندا وزدەرىن الدىڭعى شەپتەن كورسەتە بىلۋدە.
– اسكەردىڭ مەرەكە الدىنداعى كوڭىل-كۇيى قالاي؟ قانشا دەگەنمەن, بۇل مەرەكە جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن وياتىپ, وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرىن ارتتىرادى ەمەس پە؟
– ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىن نەگىزگە الا وتىرىپ, قولباسشىلىق جاستاردىڭ بويىنداعى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتى بارىنشا ارتتىرىپ, وتان تىنىشتىعىن قورعاۋ جولىنداعى قىزمەتتەرىنە لايىقتى ۇلەس قوسادى. ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز – قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى جولىندا اسكەريلەر دە ايانىپ قالمايدى.
استانادا وتەتىن اسكەري شەرۋگە ءبىزدىڭ اسكەرلەرىمىز قاتىسادى. وندا «وڭتۇستىك» ءوڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەرلەرىنىڭ ۇزدىك وفيتسەرلەرى, سەرجانتتارى جانە اسكەري ايەل قىزمەتشىلەرى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ شەرۋىندە ساپ تۇزەيدى. ال, 9 مامىردا وتان قورعاۋشى كۇنى جانە ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس مەيرامىن تاراز گارنيزونىندا جامبىل وبلىسى اكىمدىگىمەن بىرگە ءبىزدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەر قاتىسقان مەرەكەلىك شارالار وتەدى. بۇل شارالار ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ ابىرويىن ارتتىرۋعا جانە اسكەرلەردىڭ زاماناۋي كاسىبي شەبەرلىگىن تۇرعىندارعا شىنايى كورسەتۋ ءمۇمكىندىگى تۋادى. مەيرام كۇندەرى ءبىز ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىن ۇمىتپاۋىمىز ءتيىس. ولار وزدەرىنىڭ جاستارىنا قاراماستان ساربازدار مەن اسكەري قىزمەتشىلەردى باتىرلىققا جانە وتانىمىزعا ابىرويمەن قىزمەت ەتۋگە ۇيرەتەدى.
اڭگىمەلەسكەن ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
– تالعات مامىرتاي ۇلى, ءاڭگىمەمىزدى الدىمەن «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعى ءاسكەرلەرىنىڭ قۇرىلۋ تاريحى كەزەڭىنەن باستاساق.
– ەل تىنىشتىعىن كۇزەتىپ تۇرعان اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ موينىنداعى جاۋاپكەرشىلىك قاشاندا ەرەن. قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ دۇنيەگە كەلۋى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارىنداعى قيىن-قىستاۋ كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ەكونوميكالىق قيىندىقتارمەن قاتار, ەل قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ءاسكەري ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى دە شەشۋ كەزەك كۇتتىرمەس مىندەت ەدى. مىناۋ الماعايىپ, مازاسىز دۇنيەدە جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ىرگەسىن قىمتاپ, جەرىنىڭ تۇتاستىعىن ساقتاۋ ءۇشىن ەلباسىمىز زاماناۋي اسكەر قۇرۋدى قولعا الدى. 1992 جىلدىڭ 7 مامىرىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى قۇرىلدى.
ەل پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جاس تاۋەلسىز ەلدىڭ قورعانىس مينيسترلىگى الدىندا قىسقا مەرزىم ىشىندە ۇتقىر, ۇرىسقا قابىلەتتى ارميا قۇرۋ مىندەتى تۇردى. كوپ ۇزاماي شىعىس, وڭتۇستىك, باتىس جانە ورتالىق اسكەري وكرۋگتەرى دۇنيەگە كەلدى. توقسانىنشى جىلداردىڭ اياعىندا ەل قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمى رەفورمالانىپ, قارۋلى كۇشتەردىڭ ءۇش ءتۇرى – جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر (بۇرىنعى قۇرلىق اسكەرلەرى), اۋە قورعانىسى كۇشتەرى مەن مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ كۇشتەرى ەنگىزىلدى. كەيىن جالپى ماقساتتاعى كۇشتەر قايتادان قۇرلىق اسكەرلەرى بولىپ وزگەرتىلدى.
2003 جىلعى 7 مامىرداعى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قۇرىلىمىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ شارالارى تۋرالى» جارلىققا وراي, قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ قۇرامىنا «استانا», «وڭتۇستىك», «باتىس» جانە «شىعىس» وڭىرلىك قولباسشىلىقتارى, اۋە قورعانىس كۇشتەرى مەن اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كىردى. ەكى دەربەس اسكەر تەكتەرى – اەروۇتقىر اسكەرلەرى – جوعارعى باس قولباسشىنىڭ رەزەرۆى, راكەتا اسكەرلەرى مەن ارتيللەرياسى قۇرىلدى. وسى جارلىقپەن قارۋلى كۇشتەر باس شتابىنىڭ بازاسىندا جاڭا اسكەري باسقارۋ ورگانى – شتابتار باستىقتارى كوميتەتى قۇرىلدى.
– ءيا, اراداعى 23 جىلدا ءاسكەرىمىز قالىپتاسىپ, اياعىنان نىق تۇردى دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى. ايتسە دە, جاۋىنگەرلەرىمىز بارلىق جاعدايعا ساقاداي-ساي ما؟ اسكەرىمىزدىڭ بەدەلى مەن ابىرويىن ارتتىرۋدا قانداي جاعدايلار جاسالۋدا؟
– بۇگىندە قارۋلى كۇشتەردىڭ قىزمەتىندە جۇمىلدىرۋ رەزەرۆىنىڭ دايىندىعىنا ايرىقشا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ شاقىرۋ جانە دايىندىقتان وتكىزۋ جۇيەمىز تولىقتاي جەتىلدىرىلدى. جەكە قۇرامدى جاساقتاۋ كەلىسىمشارتتاعى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ۇلەسىنە باسىمدىق بەرە وتىرىپ, ارالاس پرينتسيپ بويىنشا جۇزەگە اسۋدا. قارۋلى كۇشتەردىڭ قۇرامداس ءبىر ءبولىگى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىق اسكەرلەرى ەلىمىزدىڭ ءوڭتۇستىك ءوڭىرىنىڭ تۇتاستىعى مەن قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋدا قىراعى كۇزەتتە تۇر. وعان ەلىمىزدىڭ الماتى, جامبىل, وڭتۇستىك قازاقستان جانە قىزىلوردا سىندى ءتورت وبلىسىنىڭ 713 مىڭ شارشى كيلومەتردى قۇرايتىن اۋماعى جاتادى.
2001 جىلى مامىر ايىندا وڭىرلىك قولباسشىلىقتىڭ تاراز قالاسىندا ورنالاسقان باسقارۋ شتابى عيماراتىنىڭ اشىلۋىنا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ قاتىسىپ, وكرۋگكە جاۋىنگەرلىك تۋ تاپسىردى. جوعارعى باس قولباسشى وسىناۋ سالتاناتتى ءسات ۇستىندە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قايتا جاڭعىرتىلۋى وڭتۇستىك اسكەري وكرۋگىنەن باستالادى», دەگەن ەدى. مۇنى قورعانىس سالاسىنداعى كورسەتىلگەن قۇرمەت رەتىندە ماقتانىش تۇتامىز.
بۇگىندە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ باسشىلىعى تاۋەلسىز قازاقستان ارمياسى كۇشتى جانە مىقتى بولىپ قالىپتاسۋى, سونداي-اق, اسكەري كاسىبي بەدەلدى جانە ابىرويلى بولۋى ءۇشىن بارلىق جاعدايلاردى جاساۋدا. جىل باسىنان بەرى «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەرلەرىندە جاۋىنگەرلىك دايىندىقپەن قاتار اسكەر قاتارىنا شاقىرىلۋشى جاستارمەن كوپتەگەن اسكەري-پاتريوتتىق اكتسيالار وتكىزىلدى. ەلىمىزدىڭ ءتول اسكەرىنىڭ قۋاتىن ارتتىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى رەفورمالار وڭىرلىك قولباسشىلىق اسكەرلەرىندە دە جۇزەگە اسۋدا. جاۋىنگەرلىك ازىرلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن مۇندا بارلىق جاعداي جاسالعان. وبلىس اۋماعىندا ورنالاسقان, ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى وقۋ-جاتتىعۋ الاڭى بولىپ تابىلاتىن ماتىبۇلاق, سونداي-اق, تەرىس-اششىبۇلاق, ايشا ءبيبى, مۇڭكە, داربازا پوليگوندارى ءاسكەريلەردىڭ بىلىكتىلىگىن شىڭداۋدا ۇلكەن ءرول اتقارىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري قۇرىلىمدارى تارتىلعان «سارىارقا-2004», «جەتىسۋ-2005», «ىلە-2006», «الداسپان-2008», «ءوزارا ءىس-قيمىل-2009», «بەيبىت ميسسيا-2010» سىندى وقۋ-جاتتىعۋلار بارىسىندا «وڭتۇستىك» وڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەري بولىمدەرى دە جوعارى جاۋىنگەرلىك دايىندىقتا ەكەندىكتەرىن كورسەتە ءبىلدى. بۇل جەمىستى جولدار كۇنى بۇگىن دە جالعاسىپ, وسىنداي جاتتىعۋلار بارىسىندا وزدەرىن الدىڭعى شەپتەن كورسەتە بىلۋدە.
– اسكەردىڭ مەرەكە الدىنداعى كوڭىل-كۇيى قالاي؟ قانشا دەگەنمەن, بۇل مەرەكە جاۋىنگەرلەردىڭ رۋحىن وياتىپ, وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتەرىن ارتتىرادى ەمەس پە؟
– ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول – بولاشاققا باستار جول» جولداۋىن نەگىزگە الا وتىرىپ, قولباسشىلىق جاستاردىڭ بويىنداعى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتتى بارىنشا ارتتىرىپ, وتان تىنىشتىعىن قورعاۋ جولىنداعى قىزمەتتەرىنە لايىقتى ۇلەس قوسادى. ءبىزدىڭ ورتاق وتانىمىز – قازاقستاننىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى جولىندا اسكەريلەر دە ايانىپ قالمايدى.
استانادا وتەتىن اسكەري شەرۋگە ءبىزدىڭ اسكەرلەرىمىز قاتىسادى. وندا «وڭتۇستىك» ءوڭىرلىك قولباسشىلىعىنىڭ اسكەرلەرىنىڭ ۇزدىك وفيتسەرلەرى, سەرجانتتارى جانە اسكەري ايەل قىزمەتشىلەرى قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ شەرۋىندە ساپ تۇزەيدى. ال, 9 مامىردا وتان قورعاۋشى كۇنى جانە ۇلى وتان سوعىسىنداعى جەڭىس مەيرامىن تاراز گارنيزونىندا جامبىل وبلىسى اكىمدىگىمەن بىرگە ءبىزدىڭ اسكەري قىزمەتشىلەر قاتىسقان مەرەكەلىك شارالار وتەدى. بۇل شارالار ءبىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ ابىرويىن ارتتىرۋعا جانە اسكەرلەردىڭ زاماناۋي كاسىبي شەبەرلىگىن تۇرعىندارعا شىنايى كورسەتۋ ءمۇمكىندىگى تۋادى. مەيرام كۇندەرى ءبىز ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىن ۇمىتپاۋىمىز ءتيىس. ولار وزدەرىنىڭ جاستارىنا قاراماستان ساربازدار مەن اسكەري قىزمەتشىلەردى باتىرلىققا جانە وتانىمىزعا ابىرويمەن قىزمەت ەتۋگە ۇيرەتەدى.
اڭگىمەلەسكەن ورالحان ءداۋىت, «ەگەمەن قازاقستان».
جامبىل وبلىسى.
